Mắm ruốc dưới hiên nhà ngoại – hương quê không thể thay thế
Chiều nay, mưa lâm râm. Ngồi trong căn bếp nhỏ giữa lòng thành phố, tôi bắt gặp mùi gì rất quen. Là mùi mắm ruốc xào sả ớt từ nhà hàng xóm bay qua. Thoáng chốc, lòng tôi chùng lại. Cái mùi đậm đà, mằn mặn mà thơm nức ấy kéo tôi quay về với những ngày xưa – những ngày có bà ngoại, có má, có mâm cơm quê và một hũ mắm ruốc luôn được để sẵn dưới hiên nhà, kề bên lu nước mưa và chiếc rổ đựng củi khô.
“Mắm này ngoại làm hồi trước Tết đó, còn thơm lắm nghen…”
Ngoại tôi quê ở Phan Thiết. Cái xứ nắng cháy da người nhưng tình nghĩa thì mặn mòi như chính món mắm mà người ta ăn riết quen vị. Hồi còn nhỏ, mỗi dịp hè hay Tết là má lại cho tôi về ngoại chơi. Tụi nhỏ trong xóm gọi đó là "về ăn mắm", nghe mắc cười nhưng đúng thiệt. Nhà ngoại có một hàng lu đất để dọc theo hiên, đậy nắp kỹ lưỡng. Trong đó, có lu thì đựng nước mưa, có lu thì ngâm mắm ruốc, có cái chuyên để muối cà, dưa cải.
Mỗi lần mở nắp lu mắm, mùi thơm bốc lên nồng nàn, len vô cả mái tóc, vạt áo. Mắm ruốc ngoại làm màu tím sẫm, sánh dẻo, mùi đặc trưng mà không hôi, không tanh. Ngoại thường lấy muỗng gỗ xúc một ít ra chén, vắt miếng chanh, thêm ớt hiểm, rồi trộn với cơm trắng cho tụi nhỏ ăn. Có hôm ngoại bắt lửa lên xào mắm với sả ớt, bỏ thêm chút thịt ba rọi cắt mỏng, mùi thơm lan khắp xóm. Mấy đứa con nít chạy qua, cứ đứng nép ngoài cửa sổ mà hít hà.
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn,” ngoại cười, tay vẫn đảo đều trong chảo.
Những bữa cơm quê có mùi nắng gió và tình thương
Tôi nhớ như in những bữa cơm quê dưới mái tranh ấy. Cơm nấu bằng nồi gang, chan nước mắm cốt ăn với cá bống kho khô, hay chỉ đơn giản là dưa cải muối chua xào tóp mỡ. Nhưng đặc biệt nhất vẫn là những món mắm – mắm ruốc, mắm nêm, mắm kho, mắm xào sả ớt… món nào cũng mặn mòi, cũng thấm đẫm tình nhà.
Má tôi kể, ngày xưa nghèo, không phải lúc nào cũng có cá tươi hay thịt. Mắm là cứu cánh. Chén mắm ruốc chan nước sôi, thêm vài lát ớt, để giữa mâm cơm, mà chan được cả nồi cơm bự. Má hay chọc: “Ăn kiểu này, khỏi cần nấu canh luôn. Vừa mặn vừa thơm, nuốt cái ào.”
Mỗi lần có giỗ ông cố, má và dì lại chuẩn bị món mắm kho đặc biệt – mắm cá linh nấu chung với nước dừa, nghệ, ớt và vài trái cà pháo. Món ấy ăn với rau sống, bún, thêm miếng thịt luộc. Ai ăn rồi cũng tấm tắc, rồi xin công thức đem về. Má chỉ cười: “Mắm nhà tự làm, chớ đi mua ngoài chắc không ra vị.”
Có những hương vị không thể thay thế
Bây giờ lớn rồi, sống xa quê, tôi mới thấy thèm những điều ngày xưa tưởng là bình thường. Bữa cơm với mắm ruốc ngoại làm, chén mắm nêm má chưng với chanh tỏi, hay món mắm xào cay xé lưỡi nhưng cứ ăn hoài không ngán… Toàn những món không sang, không đẹp mắt, nhưng thấm vào ký ức, vào máu thịt lúc nào chẳng hay.
Có lần tôi gọi về cho má, nói thèm mắm ruốc quá. Má hỏi:
– “Ở bển không bán hả con?”
– “Có, nhưng mùi không giống, vị lợ lợ sao đó má ơi…”
– “Ừa, cái đó là mắm làm công nghiệp rồi. Còn má làm là để ngoài nắng bốn mươi ngày, xong mới quậy muối, rồi ủ thêm ba tháng. Mắm này ngoại truyền lại, má giữ cái cách làm hoài đó giờ.”
Nghe má kể, tôi vừa thương, vừa xúc động. Mỗi hũ mắm đâu chỉ là món ăn, mà còn là kết tinh của thời gian, công sức và ký ức. Mỗi lớp men trên hũ sành, mỗi lần nếm thử để “canh độ mặn”, là một mảnh tình quê má gửi gắm.
Khi tình thân nằm trong từng giọt nước mắm
Có bữa tôi về quê đột ngột, không báo trước. Má đang nấu trong bếp, tôi vừa bước vô thì mùi mắm nêm bốc lên thơm ngào ngạt. Má ngạc nhiên:
– “Ủa, sao về mà không nói?”
– “Về thăm má, thèm mắm má làm thôi chớ có gì đâu.”
– “Thấy không? Mắm má làm ngon chớ bộ. Con nít mà hồi nhỏ ăn tới trầy môi, giờ lớn vẫn nhớ hoài.”
Tôi ngồi bệt xuống nền gạch tàu, nhón miếng dưa leo chấm nước mắm cốt má pha, cay mà ngon đến chảy nước mắt. Nhìn má, tôi chợt thấy thời gian như cũng ướp mặn trên mái tóc đã ngả bạc. Má chẳng nói nhiều, nhưng tôi biết, từng hũ mắm má làm không chỉ để ăn – mà để giữ gìn chút hồn quê giữa cuộc sống bộn bề.
Những điều còn lại sau cùng
Tôi không nhớ rõ đã bao lần ăn mắm ruốc ngoại làm, hay bao lần má lục đục quậy mắm, phơi, ủ… Nhưng tôi nhớ rất rõ cái cảm giác khi ngửi thấy mùi mắm bay lên từ căn bếp – cái mùi của tuổi thơ, của những ngày trong trẻo, khi chỉ cần một mâm cơm đạm bạc là cả nhà quây quần, tiếng cười vang dưới mái tranh, mùi khói bếp quyện với mùi ruốc thơm nức.
.png)
Giờ đây, tôi sống giữa thành phố, ăn đủ thứ cao lương mỹ vị. Nhưng có những đêm nằm mơ, vẫn thấy mình đang bốc miếng cơm trắng, chấm vào chén mắm ruốc ngoại làm, cay xé mà ngon lạ. Có những ngày, chỉ cần bắt gặp mùi mắm bay ngang, lòng tôi chộn rộn đến lạ, như có ai đó gọi về…
Nếu bạn từng lớn lên ở miền quê, chắc sẽ hiểu – có những món ăn là ký ức, có những hương vị là tình thân. Và mắm, với tôi, là thứ như vậy.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
"Có những thứ không cần rực rỡ, không cần cầu kỳ – chỉ cần mộc mạc như mắm ruốc dưới hiên nhà ngoại, là đã đủ níu giữ cả một bầu trời ký ức."
Nhận xét
Đăng nhận xét