Con đường làng và mùi mắm ruốc trong gió
Ngó lên trời thấy mấy cánh chim lạc đàn, tự nhiên nhớ quê dữ thần. Ở chốn thị thành này, người ta dễ bắt gặp đủ thứ mùi – mùi khói xe, mùi cà phê sáng, mùi bánh ngọt thơm lừng từ tiệm bánh góc phố. Nhưng cái mùi mắm ruốc pha sả ớt, mắm nêm chan cơm, nước mắm kho quẹt ăn rau luộc – trời ơi, lâu rồi không nghe, không ngửi, không nếm...
Mỗi lần nhớ về quê, tôi hay nhớ nhất con đường làng trước sân nhà nội. Đường đất đỏ, hai bên cỏ mọc rì rào, mấy bụi dứa dại chen lấn bờ rào tre. Lúc nhỏ, tôi hay cởi trần, chân trần chạy chơi, mồ hôi chảy ri rỉ mà miệng cứ cười toe toét. Mấy bận, nội ngồi xé mớ lá chuối, lót mâm, lót nia, còn ngoại thì ngoài vườn, hí hoáy gánh mớ cá cơm về làm mắm.
Nhớ nhất là cái mùi mắm ruốc bay trong gió. Ở quê tôi, hễ có gió nồm thổi là thơm cả xóm. Mấy đứa nhỏ tụi tôi vừa đi học về đã nghe mùi mắm ruốc xào sả ớt thoảng từ bếp má bay ra. Dĩa mắm ruốc ấy, ăn kèm cơm nguội thôi cũng ngon bá cháy. Má thường nói:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn. Má xào đậm đà cho bữa nay nghen!”
Có bữa má còn giấu hũ mắm ruốc tận đáy tủ, sợ chuột bươi, sợ mấy đứa nhỏ phá ra múc đầy chén. Mắm quê nghèo, vậy mà bao nhiêu tình cảm gom vô đó. Cá mua từ ghe sáng, phơi sân cho đủ nắng, rồi giã, rồi ủ, rồi thêm tí muối hột – mắm thành hình, thành hồn của bữa cơm.
Tôi nhớ hoài mấy mâm cơm trưa tròn trĩnh trên cái phản gỗ cũ. Nội tôi già, mắt kém, hay chống gậy mà rón rén lại mâm cơm. Ông hay gắp cục mắm kho, bẻ khúc rau luộc, rồi ngó tôi, kêu:
“Ăn vô đi con, cái này mặn mà ngon cơm lắm. Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen…”
Có lần tôi hỏi: “Nội ơi, sao hồi xưa người ta thích ăn mắm dữ vậy?”
Nội cười cười, nhai khẽ rồi đáp:
“Nghèo mà, mắm dễ ăn, dễ làm. Mắm giữ được lâu, để dành bữa nào cơm thiếu cá thiếu thịt, có hũ mắm là no bụng. Mà cũng không biết sao, mấy thứ mặn mòi đó, lâu riết thành thói quen, rồi thành thứ tình cảm. Ăn miếng mắm cũng nhớ ruộng, nhớ ghe, nhớ bữa cào cá dưới sông…”
Nói chớ giờ ở phố, muốn tìm một chén mắm kho đúng vị khó lắm. Siêu thị đầy ắp lọ nước mắm pha sẵn, sốt xào này kia nhưng chẳng thơm được cái mùi mắm ruốc má làm. Chén cơm trắng hạt rời, thêm con cá rô chiên giòn, chan nước mắm tỏi ớt cay xé lưỡi, dằm trái ớt hiểm vô nữa – nhớ thôi mà thấy sống mũi cay cay.
Có lần tôi về quê, trời chiều sập nắng, ghé ngang chái bếp. Má đang ngồi bên bếp củi, xào nồi mắm ruốc sả ớt, khói bay lên quyện mùi thơm đến lạ. Má nghe tiếng chân tôi, không quay lại, chỉ cười:
“Về đó hả con? Má xào sẵn hũ mắm ruốc đem lên phố. Ăn cơm tiệm hoài ngán bụng, lâu lâu nhớ mắm quê mà ăn cho đỡ thèm.”
Tôi ngồi bệt xuống nền xi măng, chống tay ngó lửa. Lúc đó, bao mệt nhọc ngoài kia như tan ra theo tro bếp. Cả cái gian bếp cũ kỹ, vách ván lủng lỗ chỗ, lò than đen thui – mà ấm cúng lạ.
Má gắp cho tôi miếng mắm còn nóng, giọng rầy yêu thương:
“Để nguội ăn tanh, ăn nóng nó mới thơm nghen. Má để sả ớt nhiều, cay cay vậy mới bắt cơm. Con ăn thử đi…”
Tôi thò tay bốc miếng cơm, chấm mắm đưa vô miệng, cay xè, mặn mòi mà cứ thèm. Ăn một miếng rồi lại một miếng, nghe đâu đó tiếng gà gọi chiều, tiếng chim đậu trên giàn mướp ngoài sân, nghe như cả quê nhà đang nằm gọn trong miếng mắm nhỏ xíu ấy.
Hồi còn nhỏ, tôi cũng hay lẽo đẽo theo mấy bà, mấy má ra chợ. Thấy người ta bưng từng hũ mắm nêm, mắm cá cơm, mắm tôm chao lắc để rao bán. Tiếng rao nghe rổn rảng, nghe gần gũi mà thương.
“Mắm ngon nè, mắm nêm mới ủ, mắm ruốc mới phơi, ai mua hong?”
Lúc ấy, tôi chỉ nghĩ mắm là mắm. Sau này lớn lên mới biết, mỗi hũ mắm là công sức, là nắng, là gió, là mồ hôi của bao nhiêu người quê. Mắm không chỉ để ăn – mắm để nhớ, để thương, để rưng rưng mỗi khi xa nhà.
Có năm Tết về, mấy anh chị em tôi sum họp đông đủ. Cơm dọn ra mâm: tô canh lá giang, dĩa cá kho tiêu, bên cạnh có chén mắm nêm pha ớt, dầm thơm. Thằng cháu tôi vừa thấy chén mắm, đã tấm tắc:
“Con nít giờ cũng ghiền mắm nêm hả má?”
Má tôi cười, gắp cho nó miếng thịt luộc chấm mắm:
“Ăn vô rồi mới biết ngon, chứ hở ra ăn gà rán, hamburger hoài…”
Nhìn con nít thành phố ngồi chấm mắm, cười tít mắt, tự nhiên thấy mừng. Có lẽ tụi nhỏ cũng cảm được vị quê theo cách của riêng tụi nó.
Giờ mỗi lần bưng chén cơm nóng, tôi lại tự hỏi: mai mốt lớn lên, con tôi có còn biết ăn mắm ruốc hông ta? Có còn thèm hương mắm nêm cay nồng quấn quýt đầu lưỡi? Hay rồi mọi thứ cũng nhạt phai theo những bữa cơm hộp, bữa tiệc sang trọng?
Có người nói: “Ăn mắm quê, sợ hôi, sợ mặn…” – tôi cười, thiệt ra mắm đâu chỉ để ăn. Mắm là để níu giữ chút gì đó không tên, là để mấy đứa con xa quê còn một cọng dây buộc bụng với đất này, với người này, với kỷ niệm xưa cũ mà mới tinh khôi.
Mấy bữa nay, gió bấc về. Tôi hay nằm nhớ cảnh nội phơi mắm ngoài sân, má xào mắm ruốc, chị Hai pha mắm nêm cho chén gỏi cá. Nhớ giọng cười, nhớ bàn tay cũ kỹ gắp mắm bỏ vô chén tôi. Nhớ chén cơm quê, mặn mà mà ngọt lòng.
Chỉ mong mai này, ai rồi cũng có một bữa cơm đầy đủ mùi mắm, đầy đủ vị thương. Dù ở thành phố, nhà cao cửa rộng, lòng vẫn thèm nghe con đường làng thoảng gió đưa mùi mắm ruốc. Chỉ cần vậy thôi, quê còn nguyên trong tim mình.
Nếu ai đang đọc mấy dòng này, lỡ mà thèm mắm, nhớ bữa cơm quê thì về quê không được thì ghé chỗ tôi coi nghen. Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Nhận xét
Đăng nhận xét