Mắm ruốc và tiếng rao chiều: Ký ức quê trong từng muỗng nhỏ
Chiều Sài Gòn hay mưa bất chợt. Tôi đang đứng bên cửa sổ tầng ba, nhìn những giọt nước nhỏ tí tách rơi trên mái tôn của dãy nhà đối diện, lòng chợt thèm một buổi chiều quê – cái chiều có tiếng rao "Ai… mắm ruốc đêêê…” vang vọng theo gió, tiếng dép lẹp xẹp trên nền đất đỏ, và mùi mắm ruốc xào sả ớt thơm nức từ bếp nhà má tôi, cứ len lỏi vào từng thớ thịt của ký ức.
Có ai đó từng nói, tuổi thơ là thứ mắm ngon nhất đời người – mặn mà, nồng đượm, nhưng càng lớn càng thấy quý, càng thấy nhớ.
“Mắm này má làm hồi Tết đó nghen”
Hồi nhỏ, tôi không mê đồ Tây, cũng không mê gà rán như tụi bạn cùng lớp. Cái món tôi mê nhất là chén mắm ruốc má xào để dành trong keo thủy tinh, đậy kín nắp, xếp gọn trên cái kệ nhỏ dưới gác bếp. Má nói: "Mắm ruốc phải xào kỹ, không thôi dễ lên mốc lắm con. Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen.”
Tôi còn nhớ, những chiều sau giờ học, chỉ cần dọn cơm lên là đã thấy chén mắm ruốc để giữa mâm. Không cầu kỳ, có khi chỉ là canh rau muống luộc, đĩa cá khô nướng cháy xém, thêm chút dưa cải chua má muối. Vậy mà cứ chan chan ăn hoài ba chén cơm trắng, mồ hôi chảy ròng ròng mà ngon hết sẩy.
Có lần tôi hỏi má: “Sao mắm ruốc má làm khác ngoài chợ vậy?”
Má cười, mắt vẫn không rời cái chảo đang sôi: “Vì má bỏ vô đây một muỗng thương, hai muỗng nhớ, ba muỗng cực khổ.”
Tôi cười ngặt nghẽo, mà lớn lên rồi, mới hiểu được cái “muỗng cực khổ” đó thiệt ra là bao nhiêu phiên chợ má lặn lội, bao lần canh lửa xào mắm cho tới khi thơm lừng, dẻo quánh.
Mắm kho và tiếng muỗng gõ chén
Mỗi khi trời chuyển mưa, má hay kho nồi mắm – gọi là “mắm kho”, nhưng trong đó có đủ thứ: mắm cá linh nấu với nước dừa, bỏ thêm thịt ba rọi, cà tím, đôi khi có con tôm đất, rồi nêm nếm vừa ăn. Đun liu riu cho mắm ra nước, cho mọi thứ hoà vô nhau.
Cái nồi mắm kho để giữa mâm, ai cũng xới cơm đầy chén, gắp miếng cà tím chín mềm, chan nước mắm lên ăn với rau sống. Có bữa, anh Hai còn gõ muỗng vô chén, chọc tôi: “Nghe tiếng muỗng kêu chưa? Mắm kho tới độ rồi đó nghen.”
Cái món mắm kho ấy giờ hiếm ai làm, bởi mất công, lại mùi nồng. Nhưng với tôi, mắm kho không chỉ là món ăn – nó là mùa mưa quê nhà, là tiếng nói cười trong căn bếp nhỏ, là khoảnh khắc anh em ngồi ăn chung không ai cầm điện thoại, chỉ cầm đũa mà giành nhau miếng cà tím cuối cùng.
“Mắm nêm mà dằm khóm, thêm ớt, là ăn cháy nồi liền”
Tết năm rồi tôi có dịp về quê, ghé ngang nhà dì Tư. Dì đang xắt khóm, ớt hiểm, tỏi, chuẩn bị chén mắm nêm dằm để ăn bánh tráng cuốn thịt luộc. Vừa làm, dì vừa nói: “Mắm nêm mà dằm khóm, thêm ớt, là ăn cháy nồi liền, con ơi.”
Dì kể ngày xưa nghèo, không có thịt heo, má hay luộc tàu hũ trắng rồi chấm mắm nêm, vẫn thấy ngon. Cái ngon ấy là do “bụng đói”, mà cũng do “lòng thương”. Người ta ăn mắm với nhau không phải vì sang – mà vì thân, vì gần gũi, vì đó là vị của gia đình.
Tôi bưng chén mắm nêm dì làm lên ngửi – thơm nức. Vị mắm nêm hoà quyện với thơm dằm, tỏi, ớt, chút đường, chút chanh, vừa nồng, vừa đậm, vừa bắt cơm. Trong khoảnh khắc đó, tôi nghe quê hương như ùa về trong từng hơi thở.
“Mắm xào sả ớt – ăn là nhớ má liền”
Tôi có một cô bạn làm việc ở Hà Nội, lâu lâu lại nhắn tin: “Ê, gửi tao keo mắm xào sả ớt đi. Ăn là nhớ má liền.”
Tôi hỏi sao không mua ngoài Bắc? Nó nói: “Không ai làm giống má tụi mình. Ngoài đó cay kiểu khác, mà thiếu cái mùi thơm của sả, của ruốc mình quen.”
Mắm xào sả ớt – má tôi hay làm mỗi dịp rảnh. Má bằm nhuyễn sả, phi cho vàng, rồi bỏ ruốc vô xào với chút đường, ớt bột, nước mắm ngon. Để nguội, cho vô keo thủy tinh, đậy nắp kỹ. Mỗi lần mở nắp ra là thơm dậy cả gian bếp.
Hồi tôi đi học xa, má hay gửi lên một keo nhỏ. Mỗi lần nhớ nhà, tôi chỉ cần mở keo, lấy một muỗng nhỏ chan cơm nóng – là cả bữa ăn như có má bên cạnh.
Tiếng rao chiều và bóng má sau chái bếp
Nhớ hồi xưa, chiều nào cũng nghe tiếng rao:
“Ai… mắm ruốc, mắm nêm… không… mặn mà mà ngon… đây…”
Tiếng rao buồn buồn mà ấm. Có lần má nghe, chạy ra gọi mua một hũ mắm ruốc về, nếm thử rồi lắc đầu: “Không bằng má làm, nhưng cũng đỡ nhớ.”
Còn tôi, tuổi thơ gắn với hình ảnh má đứng sau chái bếp, tay cầm muỗng nêm, mặt nhăn nhăn: “Coi chừng mặn nghe con.”
Mỗi lần má nêm là mỗi lần đong đếm từng chút thương. Vì má biết – mắm là thứ dễ làm người ta nhớ. Nhớ quê, nhớ người, nhớ những gì đơn sơ mà chan chứa.
Bữa cơm quê – không cần cao sang, chỉ cần đủ tình
Tôi từng đi nhiều nơi, ăn nhiều món, nhưng vẫn không quên được bữa cơm quê nghèo ngày nào. Không cần bàn ăn đẹp, chỉ cần cái chiếu trải giữa nền nhà, mỗi người ngồi một góc. Giữa mâm chỉ có rau luộc, chén mắm, vài con cá khô nướng, vậy mà sao thấy no, thấy vui.
Mỗi muỗng mắm là một chút ký ức được khơi dậy. Là lần má la tôi vì múc mắm nhiều quá. Là buổi sáng ba chở đi học, nói: “Lát về có cá chiên, có mắm nêm nghen.” Là cái Tết má ướp mắm ruốc xào sẵn để dành cho tôi mang theo.
Mắm, với tôi, không chỉ là món ăn. Mắm là quê. Là má. Là những chiều mưa ngồi bên mâm cơm, nghe tiếng gió lùa qua mái nhà lá, nghe mùi ruốc, mùi khói bếp – mà lòng thấy ấm.
Một lời dặn từ miền nhớ
Nếu ai đó hỏi tôi: “Quê hương là gì?”
Tôi sẽ không ngần ngại trả lời:
“Quê hương là mùi mắm ruốc xào sả ớt, là nồi mắm kho đầy cá linh, là chén mắm nêm dằm khóm thơm nức, là bữa cơm bên má, là tiếng rao chiều thấp thoáng trong gió…"
Và nếu bạn đang ở xa nhà, đôi khi chỉ cần một muỗng mắm, cũng đủ khiến nước mắt rưng rưng.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee:
🛒 shopee.vn/huongtrungfood
Hay vô coi ở: 🌐 huongtrung.vn nghen.
Má tui cũng hay coi Facebook:
👉 facebook.com/nuocmamhuongtrung
để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm.
Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền:
☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Vì mắm không chỉ là món ăn – mà là chiếc cầu nối những tâm tình quê nhà.
Nhận xét
Đăng nhận xét