Hương Cũ Trong Tỉnh Mới – Đặc Sản Bình Thuận Gợi Nhớ Quê Nhà
Tui ngồi đây, giữa lòng thành phố bụi bặm này, mà mũi cứ lẩn quẩn mùi mắm ruốc má hay kho mỗi khi trời chuyển gió. Ừ thì ở đâu cũng có quán ăn, cũng có đồ đóng gói sẵn, cũng mắm nêm, mắm kho, nhưng kỳ lạ là hễ nhớ quê, tui lại chỉ nhớ cái hương mắm sực nức từ bếp lò ngày xưa.
Chẳng biết từ hồi nào, tui hay rón rén đi quanh bếp coi má lặt rau, ba ngồi ngoài chẻ củi, đám anh em thì lục đục soạn chén. Ngó má đổ chén mắm ra, mắm ruốc hồng hồng, đặc quánh, thơm lừng. Má cầm chày cối giã thêm miếng tỏi, lát ớt, vắt chút chanh, rồi nêm đường cho dịu. Cái mùi ấy mới khiến bụng cồn cào.
1. Bữa cơm quê – có mắm là thấy nhà
Hồi đó nghèo, ăn cơm đâu có nhiều thịt thà gì. Má hay nói:
“Ăn mắm, ăn rau mà bụng no, lòng cũng ấm.”
Cũng đúng thiệt, mấy bữa giỗ quải nấu nướng đủ thứ, mà ngon nhất vẫn là chén mắm ruốc chấm rau luộc. Có lần mấy đứa em xúm lại gắp rau muống chấm mắm, ăn mà hít hà cay mũi. Ba cười khà khà:
“Con nít giờ lạ ghê, ăn mắm ruốc mà ghiền luôn.”
Rồi má lại đem ra đĩa mắm xào sả ớt. Mắm ruốc xào với sả cây băm nhuyễn, phi cho vàng ươm, thêm trái ớt hiểm đập dập, bỏ vô hũ để dành. Tới bữa cơm, chỉ cần khoắng ra chén, xúc miếng cơm trắng, quẹt miếng mắm xào, trời ơi… cơm trôi tuột cổ. Ai ăn rồi mới hiểu sao miếng mắm nhỏ vậy mà níu giữ cả quê hương.
2. Cái bếp lò – góc ký ức có khói, có mắm
Nhớ nhất là mấy bữa trời mưa rả rích, má quấn khăn che gió, đứng ngoài hiên nướng mớ cá khô, rồi đem vô chan mắm nêm. Ở quê tui, cá khô cũng là thứ để dành, nắng lên phơi, mưa xuống mang vô kho. Mà mắm nêm mới là “linh hồn” bữa ăn. Pha chén mắm nêm có tỏi, ớt, thơm băm nhỏ, chan lên dĩa rau sống với cá nướng, ăn xong húp luôn miếng nước mắm còn sót trong chén mới đã.
Có lần má chỉ tui cách làm mắm kho. Má lấy mắm cá cơm ủ lâu ngày, rửa sơ cho bớt mặn, bỏ vô nồi đất, xào sơ với tóp mỡ, ớt hiểm rồi để riu riu. Hơi mắm kho bốc lên, hàng xóm đi ngang cũng ghé hỏi:
“Chị Sáu kho mắm hả? Thơm dữ!”
Má chỉ cười, múc ra chén:
“Hồi Tết làm mắm để dành, giờ đem ra kho ăn cơm cho ấm bụng.”
Nhờ vậy, cái bếp lò nhỏ xíu ngày xưa nuôi lớn tui bằng mùi khói, mùi mắm, mùi nhớ nhà dai dẳng suốt cả quãng đời bôn ba.
3. Món mắm – tình thương gói trong hũ
Nhiều khi ra chợ bây giờ, nhìn hũ mắm công nghiệp đóng sẵn, nhớ tới cái hũ mắm ruốc hồi má còn gánh đi bán dạo. Mắm ruốc ngày ấy má tự làm: cá tươi, muối hột, phơi nắng, giã tay, ủ đủ ngày đủ tháng, mùi mới dậy ngon. Má nói:
“Mắm mà gấp gáp, ăn nghe mặn chát, không ngọt hậu đâu con.”
Chén mắm là má giấu công sức, tình thương trong từng muỗng muối, từng lần phơi nắng canh mưa. Bữa nào mắm thơm, ăn cơm nhớ má, nhớ mấy đứa em lít nhít chạy quanh. Lúc đi xa, tui còn dặn má gửi hũ mắm ruốc vô, để dành trộn cơm nguội, thêm quả cà pháo muối giòn rụm. Cơm nguội thôi mà rưng rưng nước mắt.
4. Câu chuyện bữa cơm – bếp lửa, đũa bát và tiếng cười
Có ai còn nhớ mấy buổi chiều tắt nắng, bàn cơm lót chiếu, mấy đứa con quây quần, chờ má múc canh ra tô? Dù có tô canh, dĩa cá, nhưng thiếu chén mắm là coi như mất nửa bữa ăn. Má hay chậc lưỡi:
“Ăn cơm quê, phải có chén mắm mới ra hồn.”
Tui lớn lên từ những bữa ăn như vậy. Tiếng chén khua lách cách, tiếng ba kể chuyện đồng áng, má rầy thằng út ăn vụng, thằng anh thì gắp miếng mắm quệt vô cơm nóng mà tấm tắc khen:
“Má làm mắm này hồi Tết đó, còn thơm lắm nghen.”
Cứ vậy mà mấy món mắm ruốc, mắm nêm, mắm kho… chở ký ức đi qua bao mùa mưa nắng. Ở Sài Gòn, có bữa tui cũng bắt chước làm hũ mắm ruốc xào sả ớt, ăn với cơm chiên dở ẹc cũng thấy ngon lạ lùng. Món mắm – cái tình quê, nó chân chất, dân dã, nhưng đọng lâu trong lòng lắm.
5. Tỉnh mới, người cũ, mùi mắm xưa
Bình Thuận giờ rộng lớn hơn, nhập vô Lâm Đồng, đổi tên đổi huyện, nhưng người quê mình vẫn giữ hương vị cũ. Má tui nay già rồi, vẫn làm mắm, muối mắm ruốc để dành Tết. Ai ghé nhà, má cũng dúi cho hũ nhỏ:
“Bỏ vô cơm chiên hay xào rau, ăn đỡ nhớ quê.”
Hàng xóm cũ tản mát, đứa lên Sài Gòn, đứa đi làm công nhân xa, vậy mà bữa nào tụ về, cũng hỏi:
“Còn hũ mắm ruốc nào không? Thèm quá trời.”
Mắm không chỉ là món ăn, nó là cái neo níu đám con xa xứ. Chỉ cần mở nắp hũ mắm, tự dưng lòng nhẹ bẫng, nghe quê nhà đâu đây.
6. Con nít giờ lạ ghê – mà thương
Tụi nhỏ giờ lạ lắm nghen. Tưởng tụi nó chê mắm tanh, vậy mà đứa nào ăn thử mắm ruốc má làm, rồi cũng ghiền. Có bữa con tui chạy lại:
“Má ơi, cho con thêm miếng mắm xào sả ớt nghen.”
Nghe vậy má tui cười tủm tỉm, rồi lại lục tủ lấy thêm hũ mới. Chén mắm, đĩa mắm kho, chén mắm nêm… cứ xoay quanh bữa cơm, len lỏi vô máu thịt, vô câu chuyện, vô ký ức.
7. Tui, bữa nay và mai này…
Nay lớn rồi, đi làm, có tiền, ăn gì cũng được. Nhưng thiệt tình, chẳng có nhà hàng sang trọng nào làm tui rưng rưng như bữa cơm quê, có mắm ruốc chan cơm nguội, có mắm nêm chan cá nướng, có mắm kho tóp mỡ béo ngậy. Món ăn bây giờ nhiều, đẹp, lạ, nhưng mắm quê thì ít người còn giữ.
Mỗi lần về, tui lại xin má cho hũ mắm nhỏ. Đi xa, mở ra hửi mùi thôi cũng thấy đỡ tủi. Thấy quê nhà còn đâu đây, thấy má, thấy ba, thấy mấy đứa em, thấy mình của hồi xưa còn ngồi bếp lửa đỏ tro.
8. Để dành một góc quê trong tim
Tui biết không chỉ mình tui. Ngoài kia biết bao nhiêu người cũng mang trong lòng cái góc quê như vậy – gói gọn trong hũ mắm ruốc, mắm nêm, nước mắm cá cơm, mắm kho, mắm xào sả ớt… Món mắm là hương cũ, giữ người quê lại gần nhau. Bữa cơm quê là sợi dây ràng những đứa con xa trở về.
Hôm nay, ngồi đây gõ mấy dòng này, tui chỉ mong ai còn má, còn hũ mắm quê, nhớ trân quý. Có khi mai này, mùi mắm trong bếp lại thành thứ xa xỉ hơn cả sơn hào hải vị.
Mà thôi, còn mắm là còn quê. Còn chén mắm ruốc bên mâm cơm, còn tiếng má rầy “ăn cho cẩn thận kẻo hóc xương cá”, còn cái tình gia đình mình.
Một lời dặn – gói chút quê mang theo
Tui kể vậy, để ai đọc cũng nhớ về bữa cơm quê mình. Nhớ tiếng bếp lửa reo, nhớ mùi mắm nồng, nhớ tay má thoăn thoắt lặt rau, nhớ ba cười khà khà vì con nít ăn mắm mà hít hà. Chuyện nhỏ thôi, nhưng giữ ấm lòng những ngày xa xứ.
Mong ai còn quê thì ghé về, ai lỡ xa thì mở hũ mắm mà ngửi một hơi, chấm một miếng rau, ăn cho no mà ấm lòng. Mắm là tình, mắm là quê.
Ai thèm mắm, nhớ ghé Shopee: shopee.vn/huongtrungfood hay vô coi ở huongtrung.vn nghen. Má tui cũng hay coi Facebook facebook.com/nuocmamhuongtrung để xem tụi nhỏ nấu món gì lạ lạ với mắm. Còn hết mắm đột xuất thì cứ gọi liền: ☎ 0853721033 – nghe giọng thân quen mà ấm lòng liền.
Hết chuyện rồi. Vậy nghen. Món mắm quê tui, gửi chút tình quê cho ai xa nhà…
Nhận xét
Đăng nhận xét